جنيفر وييگاس -  مارلا واسك
ترجمه: زينب همتى   شرق – مرداد و شهریور 84

 معاشقه به الگوهاى رفتارى خاصى گفته مى شود كه مقدمات عادى جفت گيرى را فراهم مى آورند.  كاركرد معاشقه به طور معمول آن است كه واكنش هاى نر و ماده را همزمان كند تا جفت گيرى بتواند انجام پذيرد.  
 زنبورهاى عسل نر پيش از جفت گيرى مى رقصند و پرندگان نر نيز آواز مى خوانند اما عنكبوت هاى جهنده پيشرفته تر از اين دو عمل مى كنند. عنكبوت جهنده نر پيش از جفت گيرى آواز خوانده و در ادامه شروع به رقص پا مى كند. شيوه رفتار معاشقه در عنكبوت هاى جهنده از طرفى بسيار جالب توجه بوده و از طرفى نيز نشان مى دهد برخلاف آنچه كه در گذشته تصور مى شد عنكبوت ها داراى رفتار و روابط بسيار پيشرفته اى هستند.  

عنكبوت نر با ايجاد الگوهاى مختلفى از ارتعاشات لرزه اى در ناحيه شكم خود اقدام به آوازخوانى براى ماده ها مى كند.   در آزمایشی ، عنكبوت هاى نرى كه هم آواز مى خواندند و هم مى رقصيدند در جذب جفت نسبت به نرهاى ديگر موفق تر عمل مى كردند.   درست است كه عنكبوت ها گوش ندارند اما در مقابل داراى اندام هاى ظريفى بر روى پاهاى خود هستند كه مى تواند ارتعاشات را دريافت كند.آنچه را كه عنكبوت ها انجام مى دهند ما نيز تجربه مى كنيم اما به شكلى ديگر. هنگامى كه ما به موسيقى هاى بلند آن هم با صداى باس گوش مى دهيم به جاى آنكه اين موسيقى را با گوش خود بشنويم با تمام بدنمان حس مى كنيم. هر آواز كامل آنها معمولاً از يك تا ۲۰ دقيقه طول مى كشد.
بسيارى از حشرات شكارچى داراى مغزهاى بزرگى نيستند بنابراين نرها يا ماده هاى اين حشرات مى بايست به چيزهايى مجهز شوند تا از توان بالقوه جفت خود براى جلوگيرى از خوردن آنها جلوگيرى كنند. تعدادى از عنكبوت ها تحت تاثير رفتارهاى جفت خود قرار نگرفته و اقدام به خوردن آن مى كنند، اما در اين مورد خاص بايد گفت كه همراه شدن رقص با آواز قادر است ماده خوش اشتها را گول زده و مانع از آن شود كه عنكبوت ماده جفتش را بخورد.
نرهاى اين گونه از عنكبوت ها تنها عنكبوت هايى نيستند كه اقدام به رقصيدن مى كنند. در ميان رتيل ها نيز ديده شده كه رتيل ماده پاهايش را جفتك وار به حركت درمى آورد.
 

همچنین  محققان با بررسى رفتار و ساختار فيزيولوژيك نوعى عنكبوت ماده موسوم به «عنكبوت پشت قرمز» به جنبه هاى شگفت انگيزى در خصوص شيوه تعامل اين عنكبوت با نوع نر آن برخورد كرده اند، از جمله آنكه عنكبوت هاى پشت قرمز ماده، عاشقان صادقى نيستند و در اغلب موارد قبل از اينكه خواستگار نر بتواند به وصال دست يابد، آن را طعمه خود مى كنند و مى خورند.
اما نكته ديگرى كه دانشمندان به تازگى به آن پى برده اند اين است كه ماده هاى خطرناك نه تنها با شيوه هاى خاص نرها را به سمت خود جلب مى كنند بلكه فيزيولوژى داخلى بدن آنها اين امكان را برايشان فراهم مى آورد كه اسپرم نرهاى مختلف را در بدن خود ذخيره كنند و تنها از اسپرم هايى كه خود مى پسندند براى بارورسازى تخمك هاى خود استفاده كنند.  عنكبوت هاى ماده پشت قرمز در بدن خود داراى دو محفظه براى ذخيره اسپرم هاى عنكبوت هاى نر هستند. اين دو محفظه ذخيره سازى اسپرم اين امكان را به عنكبوت ماده مى دهد كه ابتكار عمل را در جفت گيرى از دست عنكبوت نر خارج سازد و خود آن را به دست گيرد.
هر عنكبوت نر پشت قرمز داراى دو عضو باروركننده است كه متناظر با دو كيسه ذخيره اسپرم عنكبوت ماده است اما در هر نوبت جفت گيرى، عنكبوت نر تنها قادر است از يكى از اين دو استفاده كند. عنكبوت نر پس از جفت گيرى، انتهاى عضو بارورساز خود را در داخل كيسه ذخيره اسپرم عنكبوت ماده مى كند و به اين ترتيب در اين كيسه را مسدود مى سازد. اما عنكبوت ماده مى تواند با استفاده از كيسه دوم، تخمك هاى خود را با استفاده از اسپرم عنكبوت نر ديگرى كه بيشتر مى پسندد بارور سازد.
 نكته مهم در اين ميان آن است كه در جريان جفت گيرى، جثه كوچك عنكبوت نر در برابر دندان هاى عنكبوت ماده كه اندام درشت ترى دارد واقع مى شود و عنكبوت ماده از اين فرصت براى خوردن عنكبوت نر استفاده مى كند.
در اين حال عنكبوت هاى نرى كه اندام درشت تر و در نتيجه اسپرم بهترى دارند در حين نوبت اول جفتگيرى و پركردن كيسه اول، عليرغم مورد حمله قرار گرفتن از طرف ماده، جان سالم به در مى برند و با استفاده از اين فرصت كيسه دوم را نيز با كمك عضو بارورساز دوم از اسپرم خود پر مى سازند و به اين ترتيب بقاى نسل خود را صد درصد تضمين مى كنند.

 در میان حیوانات «مونوگامى» يا تك  همسرى پديده بسيار نادرى است. از ميان ۴ هزار گونه پستاندار تنها درصد ناچيزى تك همسر هستند. اما چه چيزى باعث مى شود كه اين تعداد ناچيز تنها با يك جفت سر كنند. محققان با مطالعه ول ها (vole)، جوندگان كوچكى كه به موش هاى كور معروف اند، به پاسخ اين سئوال بسيار نزديك شده اند.
اگرچه گونه هاى مختلف ول هاى موجود در محيط زيست بسيار شبيه يكديگر هستند اما گرايش هاى درونى آنها كاملاً با يكديگر متفاوت است. ول هاى علفزار (Microtus ochrogaster) بسيار اجتماعى بوده و تك همسرند درحالى كه خويشاوند نزديك آنها، ول هاى گندم زار (Microtus montanus) تنها بوده و معمولاً زندگى بى بندوبارى را در پيش مى گيرند. در محيط آزمايشگاه و جدا از تاثيرات محيطى، مونوگامى به تشكيل يك جفت تعبير مى شود درحالى كه ول هايى كه براى آزمايش مورد انتخاب قرار گرفتند معمولاً طى هر فصل جفت گيرى يك جفت ثابت بر مى گزينند و تا پايان زاد و ولد و به دنيا آمدن نوزادان، اين وضعيت را حفظ مى كنند. به نظر مى رسد دو هورمون مشابهى كه فعاليت هاى عصبى را تحت تاثير خود قرار مى دهند در تشكيل اين جفت نقش كليدى داشته باشند: وازوپرسين كه رفتارهاى اجتماعى و توليدمثلى نرها را تحت تاثير خود قرار مى دهد (مثل ارتباط، پرخاشگرى و جنسيت) و هورمون پپتيدى مشابه آن، اكسى توسين كه در پذيرش جنس مخالف در ماده ها و برانگيختن رفتار تربيت و پرورش مادرانه ماده ها نقش دارد.
  هورمون هاى وازوپرسين و اكسى توسين در كنترل انتخاب جفت به ترتيب در جنس نر و ماده ول هاى علفزار نقش دارند.  محققان  دريافتند كه تزريق هورمون وازوپرسين به يك ول نر موجب مى شود كه او با همان جفت قبلى خود باقى بماند در حالى كه بلوكه كردن گيرنده هاى اين هورمون موجب مى شود كه ول نر جفت يابى نكرده و تشكيل جفت ندهد. دانشمندان همين نتايج را نيز در ول هاى علفزار ماده مشاهده كردند، البته با اين تفاوت كه در ماده ها اكسى توسين ميل به تشكيل جفت را افزايش مى داد. در مقابل، تزريق اين هورمون ها هيچ تاثيرى بر روى واكنش هاى اجتماعى ول هاى گندم زار بى بندوبار نداشت. نكته جالب توجه اين است كه هر دو هورمون وازوپرسين و اكسى توسين به طور طبيعى و به يك مقدار در هر دو گونه ول يافت مى شوند.
اگرچه گيرنده هاى مولكولى كه هورمون هاى وازوپرسين و اكسى توسين به آنها متصل مى شوند در هر دو گونه ول مشابه يكديگر هستند اما اين ساختمان هاى ويژه در مغز هر يك از اين ول ها به  شكل و تعداد متفاوتى پراكنده شده اند. تفاوت در انتشار گيرنده هاى هورمونى تاثير عظيمى بر روى رفتار اجتماعى و وابستگى هاى اجتماعى ول ها دارد. در ول هاى تك همسر اين گيرنده ها در نواحى از مغز كه نواحى پاداش (reward) ناميده مى شوند، يافت مى شوند؛ اين نواحى مناطقى هستند كه داروهاى اعتيادآور بر روى آنها تاثير مى گذارند. هنگامى كه يك ول تك همسر جفت گيرى مى كند همانند اين است كه مقدار زيادى كوكائين دريافت كرده باشد. در اين حالت ول ها به كسى كه با او جفت گيرى مى كنند معتاد شده و نمى توانند دست از سر او بردارند.
محققی   روان پزشك و رفتارشناسى جانوران ، تصميم گرفت كه ارتباط ميان سطح بالاى گيرنده هاى وازوپرسين در اين ناحيه از مغز ول ها و تك همسر بودن را دريابد. وى در آزمايش هاى خود ژن تزريق شده به داخل گيرنده وازوپرسين را وارد يك ويروس كرده و سپس اين ويروس را به ناحيه «پاداش» تزريق كرد، درواقع به طور انتخابى غلظت گيرنده هاى وازوپرسين آنجا را افزايش داد.
ول هاى آلوده به ويروس حامل ژن بيان كننده گيرنده وازوپرسين بسيار اجتماعى رفتار كرده و حتى بدون جفت گيرى نيز اقدام به تشكيل جفت مى كردند. به گفته این محقق : «در نگاه اول همه چيز عاشقانه به نظر مى رسد. ول ها به طور طبيعى تمام طول شب اقدام به جفت گيرى مى كنند تا نهايتاً با يكديگر جفت شوند. اما با افزايش گيرنده ها ما توانستيم آستانه تحريك اجتماعى مورد نياز براى تشكيل جفت را كاهش دهيم.»  اين محققان انتظار دارند كه ماده ها نيز همانند نرها رفتار كنند، يعنى بدون نياز به جفت گيرى براى خود جفتى انتخاب كنند.  اين تحقيق نشان مى دهد كه ابزارآلات ژنتيكى مى توانند در درك مكانيسم رفتارهاى اجتماعى پيچيده بسيار كارآمد باشند.  انتظار این است  كه اين روش به دستاوردهاى بزرگ ترى در زمينه عصب شناختى رفتار منتهى شود.
 رفتارهاى ويژه به ورودى هاى ادراكى زيادى نياز ندارند . اگر تمايل به تك همسر بودن با توزيع گيرنده هاى وازوپرسين در ول ها مشخص مى شود پس تعجب آور نخواهد بود كه همين مسئله در مورد انسان ها نيز صادق باشد.

 ثابت شده است كه به دنبال تحريك جنسى مردان هورمون وازوپرسين به داخل جريان خون آزاد مى شود- اما هنوز ارتباط ميان آزاد شدن اين هورمون و جذب بالاى آن در مغز ديده نشده است. اگرچه گيرنده هاى هر دو هورمون در مغز انسان نيز وجود دارند اما معلوم نيست كه نحوه پراكنش اين گيرنده ها همانند نحوه پراكنش آنها در ول هاى علفزار تك همسر است يا مانند ول هاى گندم زار بى بندوبار؟
علاوه بر تمامى مسائل گفته شده محققان به اين مسئله مشكوكند كه يك ويروس مهندسى ژنتيك شده بتواند افراد را عاشق ساخته و آنها در همان وضعيت عاشقانه حفظ كند. یکی از آنان مى گويد: «من حتى پيش بينى نمى كنم كه ما بخواهيم رفتار انسان ها را با داروهاى وفادارى و صداقت كنترل كنيم.»
اما آنان امیدوارند ، درك اين گرايش ها بتواند به كشف درمان هايى براى بيمارانى كه توانايى ذهنى آنها براى تشكيل جفت مختل شده است، منجر شود- به عنوان مثال، اوتيسم يك بيمارى ژنتيكى است كه در آن توانايى يا تمايل فرد براى برقرارى ارتباط با ديگران مختل مى شود.

Discovery.com,Jan.2005       AmericanScientist.org