گزيده مقالات علمي - فلسفي - روانشناسي - اجتماعي
|
|
|
|
|
اطلاعاتي در باره زلزله
بهترين تئوري ارائه شده براي توجيه پديده زمين لرزه تكتونيك صفحه اي (يا صفحات زمين ساختي) نام دارد.طبق اين تئوري لايه هاي سطح زمين (Lithosphere) از صفحه هايي (Plates) تشكيل شده است كه روي لايه هاي نرمي مستقر شده است. اگر دو صفحه از يكديگر دور شوند گدازه هايي كه از سنگ هاي مذاب تشكيل شده اند، از بين صفحه هاي پوسته زمين خارج مي شوند (اين عمل اغلب در كف اقيانوس ها روي مي دهد) هنگامي كه اين گدازه ها سرد شوند، سخت شده و به شكل پوسته هاي جديد در مي آيند كه فاصله بين دو صفحه را پر مي كنند. اگر دو صفحه به سمت يكديگر به حركت درآيند، معمولاً يك صفحه به زير صفحه ديگر مي خزد. در بعضي موارد، هنگامي كه دو صفحه به يكديگر فشار مي آورند، براي هيچ كدام از صفحه ها امكان ندارد كه به زير صفحه ديگر برود، در اين صورت اين دو صفحه ضمن فشار آوردن به همديگر يك رشته كوه را به وجود مي آورند. در بعضي مواقع نيز صفحه ها ضمن عبور از كنار يكديگر به همديگر فشار وارد مي كنند. براي مثال صفحه موسوم به عربستان سالانه حدود 2 سانتي متر بسمت صفحه فلات ايران حركت مي كند. گسل ترك هايي در پوسته زمين است كه در دو طرف صفحه هايي كه در خلاف جهت يكديگر در حال حركت هستند، مشاهده مي شود. احتمال وقوع زلزله در اطراف خطوط گسل بيشتر از هر جاي ديگر است. تعدادي از اين گسل ها در شهر تهران وجود دارد . در تمام انواع گسل ها، صفحه ها كاملاً به يكديگر فشار وارد مي سازند و در نتيجه هنگام حركت آنها اصطكاك شديدي به وجود مي آيد. اگر نيروي اصطكاك بسيار شديد باشد مانع حركت آنها مي شود در اين حالت فشاري كه باعث ايجاد گسل مي شود افزايش مي يابد. اگر ميزان اين فشار از حد معيني بيشتر شود، بر نيروي اصطكاك غلبه مي كند و صخره ها ناگهان مي شكنند.به عبارت ديگر، هنگامي كه صخره ها به يكديگر فشار وارد مي كنند، انرژي پتانسيل به وجود مي آيد و هنگامي كه صخره ها به حركت درمي آيند، انرژي پتانسيل به جنبشي تبديل مي شود. در منطقه گسل، آزاد شدن انرژي جنبشي در يك گسل ممكن است باعث افزايش انرژي پتانسيل در گسل كناري شود كه اين عمل به زمين لرزه ديگري منجر مي شود. به همين دليل است كه گاهي در يك منطقه كوچك زلزله هاي متعددي در فاصله هاي زماني كم روي مي دهد. در هر زمين لرزه اي چند نوع موج مختلف مشاهده مي شود. امواج اصلي از لايه هاي داخلي زمين عبور مي كنند، در حالي كه امواج سطحي از سطح مي گذرند. اغلب ويراني هاي زلزله توسط امواج سطحي - كه امواج L هم ناميده مي شوند _ به وجود مي آيد، زيرا اين امواج ارتعاشات شديدي را به وجود مي آورند. هنگامي كه امواج اصلي به سطح زمين رسيدند، امواج سطحي را به وجود مي آورند. امواج سطحي را مي توان تا حدودي به امواج آب تشبيه كرد. چرا كه امواج سطحي حين حركت، سطح زمين را به سمت بالا و پايين مي رانند. امواج اصلي خود به دو گروه مهم تقسيم بندي مي شوند: كانون زلزله مكاني است كه امواج زمين لرزه از آنها شروع شده اند. براي تشخيص كانون زلزله از ابزاري استفاده مي شود كه زلزله نگار ناميده مي شود. زلزله نگار دستگاهي است كه امواج مختلف را ثبت مي كند. از مقياس ريشتر براي بيان بزرگي يك زمين لرزه يعني مقدار انرژي آزاد شده طي يك زمين لرزه استفاده مي شود. اطلاعات مورد نياز براي محاسبه بزرگي زمين لرزه را از لرزه نگار به دست مي آورند. مقياس ريشتر كه فرمول آنرا يك فيزيكدان با نام "ريشتر" پيشنهاد كرد ، لگاريتمي است . بنابراين افزايش يك واحد در مقياس ريشتر نشان دهنده افزايش ده واحدي در دامنه موج است. به عبارت ديگر دامنه موج در زلزله ۶ ريشتري ده برابر دامنه موج زلزله ۵ ريشتري است و دامنه موج ۷ ريشتر ۱۰۰ برابر زلزله ۵ ريشتري است. مقدار انرژي آزاد شده در زلزله ۶ ريشتري 31.7 برابر زلزله ۵ ريشتري است. زمين لرزه ها در حال حاضر غير قابل پيش بيني هستند زيرا توسط فرآيندهاي بنيادين و قدرتمند زمين شناختي كه خارج از حيطه كنترل ما هستند، به وجود مي آيند. (براساس مقاله اي از روزنامه شرق - تام هريس- ترجمه سليمان فرهاديان) زلزله در ايران ايران در كنار كشورهايي همچون چين، هند و مصر به عنوان يكي از چهار كشور بلاخيز شناخته شده است كه در قرون گذشته بيش از ۱۳۰ زلزله شديد را تجربه كرده است. تنها در قرن بيستم، كشور ايران شاهد ۲۰ زلزله بزرگ بوده است. آخرين زمين لرزه در محدوده تهران مطابق با ۲۷ مارس ۱۸۳۰ ميلادي با بزرگي 7.1 ريشتر ويراني هاي فراواني به جاي گذاشته و از آن زمان تاكنون پهنه تهران و شهرهاي اطراف آن _ كه دير يا زود زلزله اي سهمگين آن را به لرزش در خواهد آورد _ زلزله اي به خود نديده است. اين در حالي است كه مطابق پيش بيني سازمان ها، مؤسسات و كارشناسان زلزله شناسي به احتمال ۹۵ درصد در هر ۱۵۰ سال، رويداد يك زلزله ويرانگر در محدوده تهران دور از انتظار نخواهد بود و با توجه به سپري شدن ۱۷۲ سال از آخرين زلزله منطقه تهران اين فاجعه هر لحظه پايتخت كشور را مورد تهديد قرار مي دهد. پوسته زمين سازنده اين منطقه از قطعات نامتجانس كنار هم تشكيل گرديده. اين قطعات توسط گسل هاي بزرگ از هم جدا مي گردند. گسل هاي مهم در منطقه تهران : 1- گسل شمال به طول بيش از ۶۰ كيلومتر در كوهپايه شمالي آن از شرق دره لشگرك تا آبادي كاظم آباد (۲ كيلومتري شرق كلاك شمال بزرگراه تهران _ كرج) 2- گسل مشا _ فشم با طول تقريبي ۴۰۰ كيلومتر از جنوب غربي شاهرود در شرق تا آبيك در غرب 3- گسل شمال ري، نزديكي عظيم آباد با طول 16.5 كيلومتر و جنوب ري در محدوده قلعه نو با طول تقريبي 18.5 كيلومتر حريم پيشنهادي براي احداث ساختمان ها در اطراف گسل هاي فشاري ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ متر و براي سازه هاي مهم تا ۸۰۰۰ متراست . اظهارات يك پزشك فرانسوي اعزامي به بم منبع اصلي خبر زير را نيافتم . با تشكر از دوست عزيزم "امير" كه متن زير را برايم ارسال كرد ، آنرا را بدون خلاصه كردن ارائه مي كنم . قضاوت در باره صحت و سقم مطالب بعهده خواننده مي باشد. (آرمان) بم ديگر ويرانه ای بيش نيست. ديروز آنجا را به مقصد پاريس ترك كرديم. كار اكيپ ما از ديروز به پايان رسيد. يعنی تمام امكاناتی كه همراه ما بود برای پنج روز در نظر گرفته شده بود، اما ديروز عملا ما را از آنجا بيرون كردند. چون بوی تعفن شهر را گرفته و از ديروز شروع كردند با بولدوزر به صاف كردن ويرانه ها. البته ارگانهای دولتی تجربه اين كار را ندارند و از ديروز با بلدوزر به دنبال يافتن اجساد قربانيان بودند. ما ميتوانستيم ده نفر را نجات بدهيم ولی متاسفانه روز شنبه من همراه تيم پزشكی مجموعا بيست و سه ساعت را در فرودگاه مهرآباد و فرودگاه كرمان به دليل موانعی كه نظاميان مستقر در فرودگاهها برای ما ايجاد كردند، از دست داديم. تنها طی چهار روز توانستيم با كمك سگ های تربيت شده، دو نفر را نجات دهيم.از كنار خانواده بودن در شب سال نو محروم شديم ولی بسيار خوشحاليم كه پانصد نفر را مداوا كرديم. آنجا عواملی وابسته به ارگانهای دولتی وجود داشتند كه مرتب شايع می كردند، پنج نفر يا مثلا هفت نفر يا نه، ده نفر در يك ساعت گذشته نجات پيدا كرده اند تا به اين وسيله اخبار فعاليت آنها از طريق خبرنگاران خارجی به بيرون انتقال داده شود و دست به يك قدرت نمايی دروغين زده بودند، در صورتی كه چنين موضوعی صحت نداشت. اين احتمال وجود دارد كه با روستاهای اطراف هشتاد هزار نفر جانشان را از دست داده باشند. در زمان ورود به بم مهمترين مسئله برای ما اشاره به يك خانه بود كه مثلا چند نفر در اين خانه زندگی می كرده اند و چند نفر نجات پيدا كرده اند ولی متاسفانه نه افراد وابسته به ارگانها در اين مورد اطلاعاتی داشتند و نه مردمی وجود داشتند كه اطلاعاتی در اين زمينه در اختيار ما بگذارند. ماموران ارگانهای نظامی دولتی در فرودگاه مهرآباد در پی اعتراضهای ما حتی به ما توهين هم كردند. يك نظامی با ما گفت كه « وظيفه تان است كه اين كار را انجام دهيد. شما يك عمر نفت ما را برده ايد.». يك روحانی هم ديروز گفته است ما از مردم برای حضور سگ های خارجی در ايران معذرت خواهی ميكنيم. اما مردم واقعا بسيار بسيار مهربانی داريد. در بم تجربه جديدی را در زندگی بدست آوردم. تنها چيزی كه ارزش و معنا نداشت پول بود. نه خريد ميشد و نه چيزی برای فروش وجود داشت. مردم به غذا و گرما نياز خيلی فراوانی داشتند. ديشب در فرودگاه مهرآباد با ماموران شركت هواپيمايی "ايران اير" مشكل عجيبی داشتيم. ما چهار سگ تربيت شده را همراه خود برده بوديم كه ديشب زمان خروج از ما درخواست يك ميليون و سيصد هزار تومان بابت هزينه بليط برای سگها كردند. ما مخالف نبوديم و «كارت اعتباري» خود را به آنها داديم ولی آنها فقط تاكيد ميكردند كه نه « كارت اعتباري» و نه يورو و دلار بلكه فقط تومان. مترجم ما فقط صد و پنجاه هزار تومان همراه داشت و ما تا از طريق دوستان ايرانی خود در تهران به تومان دست يافتيم يك ساعت و نيم به طول انجاميد. لحظه ای كه با سگهای همراه سالن فرودگاه را به قصد سوار شدن هواپيما ترك می كرديم، مردم يكپارچه برای ما دست می زنند. ( عباس بختياری – پاريس – شنبه سوم ژانويه 2004 - 13 دي 1382 شمسي ) توصيه به تهراني ها هنگام زلزله
1- اول از همه به فکر مکاني باشيد که در آن زندگي ميکنيد. بسياري از بناهاي تهران خصوصا در مرکز و جنوب شهر قديمي هستند، خانههايي بدون اسکلت فلزي، تا قبل از تصويب قانون ايمن سازي منازل در دهه شصت، بسياري از خانههايي که با اسکلت فلزي ساخته ميشدند هم اصول ايمن سازي را رعايت نميکردند. ضمن اينکه اصولا بساز و بفروشهاي تهران افرادي هستند که اصولا صلاحيت ساخت مسکن را ندارند و غالبا تشکيل شدهاند از افراد کم سواد و سودجو که براي سود بيشتر حاضرند با جان شما معامله کنند. اما چيزي که مسلم است خانههاي قديمي حتي تاب مقاومت در برابر زلزله پنج ريشتري را ندارند. 2- شصت درصد زلزلهها در نيمه شب اتفاق افتاده است. بعيد نيست که زلزله تهران هم جزو همين شصت درصدي ها باشد. فراموش نکنيد که بعد از اين لباس کامل را در کنار تخت و در دسترس قرار دهيد. 3- اگر هنگامي که خواب بوديد ديديد که زمين ميلرزد زياد به خودتان زحمت ندهيد، تا از گيجي خواب بيدار شويد زلزله تمام شده است. مدت زلزله بين سي ثانيه تا يک دقيقه است. اگر از شانس بدمان زلزله يک دقيقهاي نصيبمان شد باز هم از جايتان تکان نخوريد در جايي که هستيد بمانيد و سرتان را حفظ کنيد. چون ساختماني که سي ثانيه جلوي زلزله ايستادگي کرده است سي ثانيه ديگر هم ايستادگي خواهد کرد (ايشاله). 4- هر از گاهي به راديوتان يک سر بزنيد اما بعيد است برنامهاي از تهران برايتان پخش شود. به فرض محال اگر ايستگاه پانزده خرداد سالم بماند مجري بايد خيلي بيرحم باشد که زن و بچهاش را ول کند و بيايد براي شما موسيقي بگذارد. اما ممکن است دو روز بعد از زلزله بتوانند جوري راديو را راه بيندازند. 5- از جمعيت دوازده ميليوني تهران حدود هشت ميليون نفر بعد از زلزله زنده خواهند ماند. هر سه سد اطراف تهران ضد زلزله نيستند و از بين خواهند رفت. حتي دسترسي به چاهها براي استفاده از آب آنها غير ممکن خواهد بود. براي تامين آب اين جمعيت عظيم هيچ کاروان تانکري روي زمين کافي نخواهد بود. در نتيجه استفاده از آب غير بهداشتي اجتناب ناپذير خواهد شد. ضمن اينکه مسئله اسکان و تغذيه اين جمعيت عظيم بعد از چند روز مشکلي غير قابل حل خواهد شد. از طرفي استفاده از آب آلوده باعث همه گير شدن بيماريهاي عفوني و اسهال و وبا خواهد شد و ... 6- در صورت بروز زلزله بيش از سيصد هزار علمک گاز در تهران منفجر خواهد شد. همانطور که ميدانيد براي اينکه گاز در لولهها جريان پيدا کند تحت فشار به مايع تبديل ميشود و شکستن لوله باعث انفجار آن خواهد شد. چون در آن زمان در تهران آبي پيدا نميشود که آتش را مهار کند رفته رفته همه چيزهاي سوختني در تهران خواهد سوخت. حواستان باشد که حتي آسفالت خيابان هم که از مواد قيري تهيه شدهاند در حرارت خاصي شروع به سوختن ميکند. اما بهترين هيزم دم دست براي آتش سوزي وسايل خانه و اتومبيلهاي پر از بنزين هستند. زماني که آبي براي خاموشي اين آتش نباشد آتشهاي کوچك باهم متحد ميشوند و آتش بزرگتر تشکيل ميدهند و اين روند ادامه دارد. احتمالا کمتر از دوازده ساعت بعد از زلزله آتش سوزيهاي بزرگ تمام سطح شهر را پوشانده. اکر در فرار به فضاي باز تعلل کنيد احتمالا در حلقه اين آتش گرفتار خواهيد شد. فرار از اين حلقههاي آتش چندان کار راحتي نخواهد بود. دودي که از اين آتش سوزي بلند خواهد شد به شدت مسموم کننده و کشنده است. پس اگر در حلقه آتش گرفتار شديد زياد نگران نباشيد؛ قبل از اينکه زنده زنده بسوزيد خفه خواهيد شد. 7- اگر پدر و مادر شما هم مثل والدين من به شدت مذهبي هستند و معتقدند که امام حسين اجازه زلزله در تهران را نميدهد، برايشان ثابت کنيد که اکثر شصت هزار نفري که در اثر زلزله در همين ايران مردند ، مسلمان بودند. زلزله!!! قهر يا آزمون الهي ؟ ...بيست و پنج سال از انقلاب اسلامی گذشته است. متوسط عمر ساختمان در ايران سی سال است يعنی با يک حساب سرانگشتی بيش از هشتاد در صد ساختمانهايی که در اثر زلزله بم فرو ريخت، ساخته بعد از انقلاب بود. حتی اگر عنصر فقر را در عقب انداختن بازسازی ساختمانها اعمال کنيم باز هم مقصر اصلی مشخص است. http://ketabdar.blogspot.com/ پوسته كره زمين آرامش ندارد. تقريباً روزى ۸۰۰۰ بار ، لرزشى در پوسته زمين به وقوع مى پيوندد اين لرزش ها تقريباً هميشه تاحدى ضعيف هستند كه انسان ها آن را حس نمى كنند. اما تقريباً هر ۸۰ بار در سال اين لرزش ها به شدتى مى رسند كه برخى از آنها خرابى هاى فاجعه بارى را (از جمله زلزله 9 ريشتري چند روز قبل در آسياي جوب شرقي آسيا ) باعث مى شوند. شهر تهران بين دو گسل عمده؛ گسل شمالى تهران و ديگرى گسل شهررى قرار دارد و گسل هاى فرعى ترى نيز از درون شهر عبور مى كنند. آخرين زمين لرزه شديدى كه تهران را تكان داد در ۱۷۴ سال پيش، سال ۱۸۳۰ ميلادى رخ داده است كه در جريان آن هزاران نفر كشته شدند و از آن زمان زمين لرزه اى شديد در تهران و اطراف آن رخ نداده است. (برگرفته از روزنامه شرق – 10 خرداد - ترجمه على ملائكه) |
||
|
+
نوشته شده در شنبه پانزدهم دی 1386
|
|
||